Wat is een monument?

Monumenten zijn gebouwen (maar bijvoorbeeld ook bruggen en parken) die de overheid heeft bestempeld als belangrijk erfgoed. Zij mogen niet zomaar gesloopt of verbouwd worden. Bijvoorbeeld historische gebouwen die een goed beeld geven van het verleden. Maar hoeveel monumenten heeft Nederland eigenlijk, wat is het verschil tussen een rijksmonument en een gemeentelijk monument, en hoe kun je ze herkennen? 

Rijksmonumenten

Nederland heeft meer dan 60.000 rijksmonumenten. Gebouwen krijgen de eretitel rijksmonument als ze van nationale betekenis zijn. Het Rijk beschermt deze monumenten. Voorheen moest een pand minstens 50 jaar oud zijn om rijksmonument te kunnen zijn, maar dat hoeft sinds 2012 niet meer (voor de liefhebber: alle regels staan in de Erfgoedwet).

De stad met de meeste rijksmonumenten is Amsterdam, met zo’n 7.500 monumenten. De nummer twee telt er gelijk een stuk minder; Maastricht heeft er zo’n 1.700. Rotterdam staat vooral bekend om zijn moderne architectuur, maar staat toch nog op de elfde plek. Benieuwd om welke gebouwen het zoal gaat? Bekijk de lijst met rijksmonumenten op deze site.

Gemeentelijke monumenten

Gemeenten wijzen monumenten aan die nationaal gezien geen betekenis hebben, maar plaatselijk of regionaal wel. Er zijn zo’n 55.000 gemeentelijke monumenten. Zoals de term al zegt, beschermen de gemeenten deze monumenten. Utrecht heeft er het meest, gevolgd door de bekende nummer twee: Maastricht. Amsterdam staat in dit lijstje op de derde plek.

Provinciale monumenten

Provincies kunnen ook monumenten aanwijzen, maar alleen Noord-Holland en Drenthe hebben dit gedaan. Daar vind je zo’n 800 provinciale monumenten, zoals gebouwen, dijken en grenspalen. Natuurlijk voert Amsterdam de lijst aan.

Beschermde stadsgezichten

Stads- en dorpsgezichten worden ook beschermd. Als een gebouw in zo’n gebied staat, is het overigens niet automatisch een monument. Zo is de Mauritsweg in Rotterdam een beschermd stadsgezicht, maar bijvoorbeeld Café de Unie op nummer 34 geen monument. En weer even voor de statistieken: Nederland telt bijna 500 beschermde stads- en dorpsgezichten.

Werelderfgoed

Ook niet onbelangrijk, het werelderfgoed. Dat zijn monumenten die internationaal gezien uitzonderlijk en onvervangbaar zijn. Op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staan tien Nederlandse werelderfgoederen.

Het beroemde Rietveld Schröderhuis in Utrecht staat bijvoorbeeld op de lijst, net als de Van Nellefabriek in Rotterdam.

Hoe herken je een monument?

Veel mensen denken dat het blauw-witte schildje op een gebouw vertelt dat het een rijksmonument is. Maar zo’n bordje markeert iets anders, namelijk dat het pand beschermd wordt in tijden van oorlog. Het kan dus ook om een – niet bijzonder – gebouw gaan met een waardevol archief.

Als je het oranje-witte monumentenbordje ziet op een gebouw, weet je zeker dat het om een rijksmonument gaat. En in veel gemeenten hangen ook eigen bordjes op rijks- en gemeentelijke monumenten. Maar een eigenaar van een monument is niet verplicht een bordje op te hangen. In het rijksmonumentenregister kun je opzoeken of een gebouw rijksmonument is. Gemeentelijke monumenten vind je meestal op de website van de gemeente. En als een gebouw Werelderfgoed is, wordt daar vaak op alle mogelijke manieren melding van gemaakt;-)