Functionalisme (Het Nieuwe Bouwen)

In Nederland staat het functionalisme beter bekend als het Nieuwe Bouwen of de Nieuwe Zakelijkheid. Functionaliteit stond voorop bij de bouwstijl. Het hoogtepunt lag tussen 1915 en 1965.

Van De Stijl naar de Nieuwe Zakelijkheid

De Nieuwe Zakelijkheid liep parallel met de 20e-eeuwse vernieuwingen in de beeldende kunst. Zoals het kubisme en De Stijl. In 1917 richtte de schilder Theo van Doesburg het tijdschrift De Stijl op (vernoemd naar Berlages essay ‘Gedachten over de Stijl in de Architectuur uit 1905’). Samen met Mondriaan, Van der Leck, Vantongerloo en Huszár ontwikkelde hij een abstracte schilderkunst met vlakken, rechte lijnen en zonder decoratie. En alleen primaire kleuren en de kleuren zwart, wit en grijs.

Deze beeldende kunst had weer invloed op de architectuur.  Onder invloed van De Stijl zochten architecten naar een nieuwe, zuivere vorm die puur functioneel zou moeten zijn. Eén die uitging van strakke, rechte lijnen en eenkleurige vakverdelingen. Het belangrijkste gebouw dat is ontworpen volgens de principes van De Stijl is het Rietveld Schröderhuis in Utrecht.

Kenmerken Nieuwe Zakelijkheid

Functionaliteit (vorm volgt functie), licht, lucht en ruimte waren de belangrijkste uitgangspunten. Je herkent de bouwstijl aan de platte daken, de ‘rechte hoek’, de stalen raamkozijnen en het totale gebrek aan decoraties. En het verbinden van binnen met buiten. Denk bijvoorbeeld aan de gigantische glazen gevel van de Van Nelle Fabriek. Belangrijk bouwmateriaal was gewapend beton. Iedere schijn van ambachtelijkheid werd vermeden.

Architecten Nieuwe Zakelijkheid

Beroemd is bijvoorbeeld het architectenbureau Brinkman & Van der Vlugt in Nederland. Dit bureau ontwierp onder andere de Van Nelle Fabriek, Huis Sonneveld en Stadion Feijenoord.

Functionalisme in Nederland

In Nederland is veel architectuur te vinden in de stijl van het Nieuwe Bouwen.

  • Rietveld Schröderhuis, Utrecht

Bekijk de artikelen over functionalistische gebouwen op deze site.